Tarımsal Amaçlı Yapılarda
İzin Süreçleri:
Eksiksiz Rehber
Tarım arazisi üzerine ahır, ağıl, kümes, sera, depo, bağ evi, bakıcı evi gibi yapılar inşa etmek isteyen çiftçi ve yatırımcıların yerine getirmesi gereken yasal yükümlülükler, 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile 04.04.2026 tarihli Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik ve ekleri tarafından belirlenmiştir. Bu rehberde her yapı türü için gerekli şartlar, minimum kapasite kriterleri, bakıcı evi ve müştemilat kuralları, ayrıca özel tesislere (arıhane, hara, su ürünleri, ipek böcekçiliği, solucan gübresi, GES vb.) ilişkin düzenlemeler madde madde aktarılmaktadır.
Tarımsal Amaçlı Yapılar: Genel Çerçeve
5403 sayılı Kanun’un uygulanmasına yönelik Yönetmeliğin 4 üncü maddesi; hangi yapıların “tarımsal amaçlı yapı” sayılacağını ve bu yapılara arazi sınıfı ve büyüklüğüne bakılmaksızın izin verilebileceğini hükme bağlamaktadır.
- Toprak koruma ve sulamaya yönelik altyapı tesisleri.
- Entegre nitelikte olmayan hayvancılık ve su ürünleri üretim ve muhafaza tesisleri ile zorunlu müştemilatı (Md.4/1).
- Mandıra, tarımsal depolar, un değirmeni, sundurma ve çiftlik atölyeleri.
- Seralar ve hasattan sonra 2 saat içinde işlenmesi gereken ürünler için kurulan tesisler.
- Bağ evi, fide-fidan üretim tesisi, solucan ve solucan gübresi üretim tesisi, kurutma tesisleri, islim ünitesi, muz sarartma ünitesi.
- İpek böcekçiliği üretim alanı, at üretimi veya yetiştiriciliği yapılan hara, deve kuşu üretim tesisi, sahipsiz hayvan barınakları.
- Tarımsal amaçlı yapının müştemilatı olarak çatı GES ve sulama amaçlı GES (Md.4/2).
- Tarımsal amaçlı teleferik.
- Bakanlıkça tarımsal üretime katkı sunacağı değerlendirilen diğer tesisler (Md.4/3).
Tarımsal amaçlı yapı taleplerinde arazi niteliğine ve sınıfına bakılmaksızın, tarımsal kullanım bütünlüğü ve alternatif alan aranmaksızın, toprak koruma projesine uyulması şartıyla valilikçe izin verilebilir (Yönetmelik Md.14/2, Md.4/4). Başvurular Tarım ve Orman İl Müdürlüğü‘ne yapılır.
- Ek-7 Taahhütname — Noter onaylı; yapının amacına uygun kullanılacağına, ifraz ve arsaya dönüştürülmeyeceğine dair.
- Ek-16 Proje Teknik Raporu — Ziraat mühendisi tarafından hazırlanır (dispozisyona uygun).
- Ek-17 Muvafakatname — Hisseli parsellerde tüm hissedarlardan noter onaylı muvafakat.
- Ek-13 Hayvansal Gübre Depo Kapasitesi Hesaplama Tablosu — Yalnızca hayvancılık tesislerinde.
- Vaziyet planı, kml/kmz dosyası, kurum görüşleri (DSİ vb.).
Ahır ve Ağıl — Büyükbaş / Küçükbaş Hayvancılık Tesisi
Sığır, manda gibi büyükbaş hayvanlar için ahır; koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanlar için ağıl, hayvancılık tesislerinin asıl yapısını oluşturur. Ahır veya ağıl yapılması için herhangi bir asgari hayvan sayısı şartı bulunmamaktadır. Bakıcı evi yapılabilmesi için ise aşağıda belirtilen kapalı alan büyüklükleri dikkate alınır (Yönetmelik Eki, Md.11.7 ve 11.8).
| Tesis Türü | Kapalı Alan (Ahır/Ağıl) | Bakıcı Evi Taban Alanı | Bakıcı Evi Toplam İnşaat Alanı |
|---|---|---|---|
| Büyükbaş (Ahır) | 550 m² – 1500 m² arası | En fazla 75 m² | En fazla 150 m² |
| Büyükbaş (Ahır) | 1500 m²’den büyük | En fazla 150 m² | En fazla 300 m² |
| Küçükbaş (Ağıl) | 450 m² – 900 m² arası | En fazla 75 m² | En fazla 150 m² |
| Küçükbaş (Ağıl) | 900 m²’den büyük | En fazla 150 m² | En fazla 300 m² |
Küçükbaş hayvancılık tesislerinde ağıl yapımı için asgari hayvan sayısı şartı yoktur; bakıcı evi yapılacaksa ağıl kapalı alanı 450 m²’den büyük olmalıdır.
Büyükbaş hayvancılık tesislerinde ahır yapımı için asgari hayvan sayısı aranmaz; bakıcı evi hakkı için ahır kapalı alanının 550 m²’den büyük olması gerekir.
Hayvancılık tesislerinde önce asıl yapı (ahır/ağıl), yem deposu ve gübre çukuru tamamlanmalıdır. Bakıcı evi izin yazısı, ancak asıl yapıların tamamlanmasından sonra ruhsat merciine gönderilir (Yönetmelik Md.4/6). Bu kural tüm hayvancılık tesisleri için zorunludur.
Kümes — Kanatlı Hayvancılık Tesisi
Tavuk, hindi, kaz ve ördek gibi kanatlı hayvan yetiştiriciliği tesisleri (kümes), tarımsal amaçlı yapı kapsamındadır. Kümes yapımı için herhangi bir hayvan sayısı şartı yoktur. Bakıcı evi hakkı için aşağıdaki kapalı alan büyüklükleri esas alınır (Yönetmelik Eki Md.11.9.1).
| Tesis Türü | Kapalı Alan (Kümes) | Bakıcı Evi Taban Alanı | Bakıcı Evi Toplam İnşaat Alanı |
|---|---|---|---|
| Tüm Kanatlı Tesisleri | 750 m² – 1500 m² arası | En fazla 75 m² | En fazla 150 m² |
| Tüm Kanatlı Tesisleri | 1500 m²’den büyük | En fazla 150 m² | En fazla 300 m² |
- Kuluçkahaneler (civciv üretim tesisleri), döllü yumurta üretimi yapılan damızlık kanatlı kümeslerinin müştemilatı olarak kabul edilir.
- Asgari şartlar ve bulunması gereken bölümler, 16/1/2014 tarihli Kuluçkahane ve Damızlık Kanatlı İşletmeleri Yönetmeliği’nin 5 ve 7 nci maddelerine göre belirlenir.
- Teknik ekipman ve ihtiyaç bölümleri, ilgili şubece uygun görülen teknik rapor ve vaziyet planında gösterilir.
- Kapalı alan en az 100 m², gezinti alanı en az 350 m² olmalıdır.
- Bakıcı evi: taban alanı ≤75 m², toplam inşaat alanı ≤150 m².
- İdari bina: taban alanı ≤75 m², toplam inşaat alanı ≤150 m² yapılabilir.
- Kapalı alan kadar kuluçkahane + civciv büyütme alanı; kapalı alan ve gezinti alanının yarısına kadar yem deposu müştemilat sayılır.
Kanatlı tesislerinde kümes yapımı için asgari kapasite şartı yoktur; bakıcı evi hakkı için kümes kapalı alanının 750 m²’den büyük olması gerekir.
Bakıcı Evi ve İdari Bina
Bakıcı evi, hayvancılık tesisinin talebe bağlı olarak yapılabilen müştemilatıdır (zorunlu değildir). Asıl tesisin tamamlanmasından sonra izin alınabilir. Büyüklüğü asıl yapının kapalı alanına göre belirlenir (yukarıdaki tablolar).
İdari bina ise her türlü tarımsal amaçlı yapıda (hayvancılık, sera, depo vb.) müştemilat olarak yapılabilir. Yönetmelik ekinde belirtildiği üzere: taban alanı 75 m²’yi, toplam inşaat alanı 150 m²’yi geçmemek kaydıyla idari binaya izin verilir.
150 m² taban / 300 m² inşaat (büyük ölçek)
Toplam inşaat alanı ≤ 150 m²
- Yapım önceliği: Ahır, ağıl veya kümes binası ile yem deposu ve gübre çukuru tamamlanmadan bakıcı evi izni verilmez.
- İdari bina: Tesisin her türünde taban alanı 75 m², inşaat alanı 150 m²’yi geçmeyen idari bina tarımsal amaçlı yapı olarak kabul edilir.
- Ruhsat sıralaması: Asıl yapılar için izin yazısının tarihi, ruhsat süresinin başlangıcıdır. Bakıcı evi için ayrı izin yazısı, asıl yapılar tamamlandıktan sonra gönderilir.
- Amaç dışı kullanım yasağı: Bakıcı evi tarımsal amaç dışında kullanılamaz, kiralanamaz; aykırılıkta izin iptal edilir.
Sera — Örtüaltı Tarım Tesisi
Seralar; bitkisel üretimi korumak ve verimliliği artırmak amacıyla kurulan örtüaltı tesislerdir. 5403 sayılı Kanun kapsamında tarımsal amaçlı yapı olarak değerlendirilir ve arazi sınıfına bakılmaksızın izin alınabilir. Aşağıdaki hükümler Yönetmelik ekinin 3. (Sera) bölümünden alınmıştır.
- Md.3.1 — Yapılmış veya yapılacak seralarda 20 m²’den az olmamak şartıyla, taban alanı sera alanının %5’ine kadar idari ve teknik bina (laboratuvar, soğuk oda, ofis, tuvalet/duş, soyunma/giyinme odası, yemekhane) tarımsal amaçlı yapı sayılır.
- Md.3.2 — Sera üzerine yapılmak istenen GES tesisleri, bitkisel üretim tekniği açısından uygun olmaması ve üretime olumsuz etkisi nedeniyle uygun görülmez.
- Md.3.3 — Seranın elektrik ihtiyacı için; arazi sınıfı marjinal tarım arazisi şartıyla sera alanının %1,5’ine kadar zemine GES kurulmasına izin verilebilir.
- Md.3.4 — 0,3 hektar ve üzeri seralarda bağ evi talebi varsa, öncelik sera yapımı, sonra bağ evi yapılır.
- Md.3.5 — Tamamı sera olan parselin tapu niteliği “sera” olması ve toplam büyüklüğün 0,3 hektarın katlarını (0,6-0,9-1,2 ha) sağlaması halinde, 0,3 hektardan küçük parsel oluşturulmadan ifraz edilebilir (8/A maddesi).
- Md.3.6 — İzin verilen seralar, bitkisel üretim yapılmayan dönemde, kurutma fanı olması, toprağı bozacak malzeme kullanılmaması ve tapu cinsi değiştirilmemesi koşuluyla büyükbaş hayvanların geçici barınması için kullanılabilir. Kompost altlıkta gübre yolu genişliği 4 m, yem yolu 4 m, sağımhane alanı sera alanının %1’ini geçemez; sadece bu alanlarda beton kullanılabilir.
Seralarda idari/teknik bina sera alanının %5’ine kadar, zemine GES ise marjinal arazide %1,5’e kadar yapılabilir.
Tarımsal Amaçlı Depo
Üreticinin bitkisel üretimden elde ettiği ürünü için ihtiyaç duyduğu depoların alanı, aynı ilçe sınırları içindeki tarım arazisi varlığına göre hesaplanır (Yönetmelik Eki Md.7).
Tarımsal amaçlı depolar, üreticinin kendi üretimini depolaması için arazi varlığının %1’i oranında yapılabilir.
- Alan hesabı: Toplam arazi varlığının (mutlak, özel ürün, marjinalde ≥2 ha; dikilide ≥1 ha; örtü altında ≥0,3 ha olması şartıyla) %1’i kadar alana depo yapılabilir.
- Gerçek kişilerde aileye ait aynı ilçe sınırlarındaki arazi varlığı; tüzel kişilerde tüzel kişiliğe ait arazi varlığı esas alınır.
- Kiralama ve sözleşmeli üretim yapılan araziler hesaba dâhil edilmez (Md.7.2).
- Hisseli parsellerde hisse oranı hesaba dâhil edilir (Md.7.3).
- Proje teknik raporundaki gerekçeler il müdürlüğünce incelenir, ihtiyaç olması halinde izin verilir (Md.7.4).
- Üretici örgütleri: Üyelerinin ihtiyacı olan depolar, örgüte üye çiftçilerin arazi varlığının %1’ine kurulabilir; bu durumda üyeler ayrıca depo talebinde bulunamaz (Md.7.5).
Yalnızca kendi üretimini depolayan çiftçi ve işletmeler bu kapsamdan yararlanabilir. Başkasına ait ürünleri depolayan veya kiralık depolama hizmeti veren tesisler tarımsal amaçlı yapı kapsamı dışındadır.
Müştemilat: Yem Deposu, Gübre Çukuru ve Diğer Ek Yapılar
Hayvancılık tesislerinde asıl yapıya (ahır, ağıl, kümes) bağlı olarak talebe göre izinlendirilebilecek müştemilat yapıları aşağıda belirtilmiştir. Hiçbiri zorunlu olmayıp ihtiyaca göre projede gösterilir (Yönetmelik Md.11 giriş paragrafı ve ilgili bentler).
- Yem deposu, samanlık, su deposu, malzeme deposu — hayvancılık tesisinin ihtiyacına göre.
- Gübre deposu (çukuru) — Ek-13 hesaplama tablosuna göre boyutlandırılır, ayrıca Nitrat Yönetmeliği ve 2025/17 sayılı Tebliğe uyulur.
- Sağımhane ve revir, doğumhane, silaj çukuru — süt sığırcılığı tesislerinde.
- Hayvan gezinti alanı, bekçi kulübesi, jeneratör odası, istinat duvarı, işletme içi yollar.
- İdari bina (taban 75 m² / inşaat 150 m²’yi geçmeyecek) ve bakıcı evi (yukarıdaki tablolara göre).
- Paketleme tesisi ve deposu (aynı işletmede üretilen ve işleme tabi tutulmaksızın paketlenen ürünler için).
- Kümeslerde gübre kurutma tesisleri.
- Çatı GES (tarımsal amaçlı yapının müştemilatı olarak) ve sulama amaçlı GES (Ek-15 tablosu).
İzinlendirilen tüm tarımsal amaçlı yapılar için; projesine uygun yapılması, tarımsal amaç dışında kullanılmaması, ifraz edilmemesi ve arsaya dönüştürülmemesi koşulları izin yazısında belirtilir. Aykırılıkta izin iptali ve tapuya şerh işlenir.
Bağ Evi
Bağ evi, tarımsal faaliyetin yapılması için ihtiyaç duyulan ve tarımsal üretimi artırıcı etkisi olan, doğal yapıyı bozmayacak şekilde inşa edilen yapıdır. Yönetmelik ekinin 6 ncı maddesine göre aşağıdaki şartlar aranır:
- Md.6.1 — Yüzölçümü 5 hektar ve üzeri mutlak, özel ürün veya marjinal tarım arazisinde; 1 hektar ve üzeri dikili tarım arazisinde; 0,3 hektar ve üzeri örtü altı tarım arazisinde, taban alanı 30 m², iki katlı bağ evine izin verilebilir.
- Md.6.2 — Kiralanan arazilere kiracılar tarafından bağ evi talebi yapılamaz.
- Md.6.5 — Her bir aile için aynı ilçe sınırları içinde sadece bir adet bağ evi izni verilebilir.
- Md.6.6 — Her bir parsel üzerinde sadece bir tane bağ evi yapılabilir.
- Md.6.7 — Hisseli parsellerde diğer hissedarlardan muvafakatname alınması zorunludur.
- Vasıf değişikliği sırasında parsel üzerinde bina tespiti halinde tutanak tutularak il müdürlüğüne bildirilir (Md.6.4).
Resmi izin alınmadan gerçekleştirilen yapılaşma; yıkım kararı, yüksek idari para cezası ve hukuki süreçlerle sonuçlanabilir. Tapu üzerinde şerh işlenerek arazinin ilerleyen dönemde satışı da güçleşebilir.
Diğer Tarımsal Amaçlı Yapılar
- Talep sahibinin aynı ilçedeki arazi varlığının (mutlak, özel ürün, marjinalde ≥2 ha; dikilide ≥1 ha; örtü altında ≥0,3 ha) olması şartıyla: en fazla 50 m² sundurma (kenarları açık veya yarı açık, tarım alet-makine muhafazası için) ve/veya en fazla 50 m² çiftlik atölyesi yapılabilir.
- Çatı GES: Tarımsal amaçlı yapının müştemilatı olarak, tesisin ihtiyacı kadar enerji için çatıya yapılabilir (mutlak, özel ürün, dikili arazide de izin verilir).
- Zemin GES (marjinal arazi): Tesisin ihtiyacını çatı karşılamazsa, proje alanının %1,5’ine kadar zemine GES yapılabilir.
- Sulama amaçlı GES: DSİ izinli kuyunun suladığı arazinin en fazla %1,5’u kadar alana, sökülüp takılabilir veya sabit olarak kurulabilir. Mutlak/özel ürün/dikili arazide 20 ha üzeri arazi varlığı aranır.
- Taahhütname (Ek-14): Tarımsal üretimden vazgeçilmeyeceğine, gelir elde etme amacı güdülmeyeceğine dair noter onaylı taahhütname alınır.
Su ürünleri üretim tesislerinde yetiştiricilik projesi onaylanması halinde 75/150 m² bakıcı evi yapılabilir.
- Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğünce yetiştiricilik projesi uygun görülen tesislere izin verilebilir.
- Bakıcı evi: taban alanı ≤75 m², toplam inşaat alanı ≤150 m².
- 50 dekara kadar dikili arazi normuna uygun dut bahçesi.
- Dut bahçesi alanının %10-12’sinde ipek böceği besleme evi, depo, ipek çekim odası.
- Müştemilat olarak 75 m² idari bina + 75 m² bakıcı evi.
- En az 50 arılı kovana sahip olmak ve Arıcılık Kayıt Sistemi’ne (AKS) kayıtlı olmak şartı.
- Bir işletmeye 50 m² arıhane (ilave her 50 kovan için +10 m²).
- İhtiyaç duyulan alan en az 500 m² olarak planlanmalıdır.
- Müştemilat: temiz alan, kirli alan, kompostlama alanı, ısıl işlem ünitesi, paketleme ünitesi, depolama alanı, giyinme odası, yemekhane, büro, tuvalet ve duş.
- Asgari işletme kapasitesi: en az 10 baş kısrak (damızlık).
- 2 yıl sonunda 10 gebe/boş kısrak + taylar ile ortalama 40 boks kapasiteli ahır gerekir.
- Zorunlu müştemilat: ahır (tavla), padok (çim/kum/oksijen), sundurma, manej (3×6 m), yem deposu, gübre çukuru, bakıcı evi.
- Ahır alanının %6-7’si kadar bakıcı evi, %7-8’i kadar yem deposu; padok bireysel boksun en az iki katı.
- Boks ölçüleri: kısrak 4×4 m, yavrulama 5×5 m, aygır 5×5 m.
Sıkça Sorulan Sorular
Tarımsal amaçlı yapı izni için arazi sınıfı önemli midir?
Hayır. Tarımsal amaçlı yapı taleplerinde arazi niteliğine ve sınıfına bakılmaksızın izin verilebilir (Yönetmelik Md.14/2, Md.4/4). Toprak koruma projesine uyulması şartıyla valilikçe izin verilir.
Ahır veya ağıl yapabilmek için asgari hayvan sayısı şartı var mı?
Hayır. Ahır/ağıl yapımı için hiçbir asgari hayvan sayısı aranmaz. Bakıcı evi yapılabilmesi için ise Yönetmelik ekinde belirtilen kapalı alan büyüklükleri (büyükbaşta 550 m², küçükbaşta 450 m² üzeri) aranır.
Bakıcı evi için ayrıca izin başvurusu yapmak gerekiyor mu? Zorunlu mu?
Bakıcı evi zorunlu bir müştemilat değildir, talebe bağlıdır. Yapılmak istenirse, asıl yapılar (ahır/ağıl/kümes + yem deposu + gübre çukuru) tamamlandıktan sonra ayrı bir izin yazısı ile başvurulur.
Tarımsal amaçlı depo yapabilmek için ne kadar araziye sahip olmalıyım?
Mutlak, özel ürün veya marjinal arazide en az 2 hektar, dikili arazide en az 1 hektar, örtü altı arazide en az 0,3 hektar arazi varlığınız olmalıdır. Depo alanı bu varlığın %1’i kadardır. Kiralanan araziler hesaba katılmaz.
Sera alanımın %5’ine idari bina yapabilir miyim?
Evet. Yönetmelik eki Md.3.1’e göre, 20 m²’den az olmamak şartıyla sera taban alanının %5’ine kadar idari/teknik bina (laboratuvar, soğuk oda, ofis, tuvalet/duş, soyunma, yemekhane) yapılabilir.
Çatı GES veya zemin GES yapabilir miyim?
Evet. Tarımsal amaçlı yapının müştemilatı olarak çatı GES (her arazi sınıfında) yapılabilir. Marjinal tarım arazisinde, ihtiyacın çatıdan karşılanamaması durumunda proje alanının %1,5’ine kadar zemine GES yapılabilir (Ek-15). Sulama amaçlı GES için de ayrı kurallar vardır.
Bağ evi yapmak için arazi büyüklüğü ne kadar olmalı?
Mutlak, özel ürün veya marjinal arazide en az 5 hektar; dikili tarım arazisinde en az 1 hektar; örtü altı arazide en az 0,3 hektar olmalıdır. Bağ evi taban alanı 30 m², iki katlı olabilir. Kiralanan arazide kiracı bağ evi yapamaz.
Su ürünleri tesisinde bakıcı evi yapabilir miyim?
Evet, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğünce yetiştiricilik projesi onaylanan tesislerde, taban alanı 75 m², toplam inşaat alanı 150 m²’yi geçmeyen bakıcı evi yapılabilir (Md.11.2.1).
Arıhane için kaç kovan gerekiyor?
En az 50 arılı kovana sahip olmak ve Arıcılık Kayıt Sistemi’ne (AKS) kayıtlı olmak şarttır. 50 m² arıhane yapılabilir; her ilave 50 kovan için +10 m² eklenir (Md.11.4.1).
Tarımsal amaçlı yapı izni ne kadar sürede alınır?
Belgeler eksiksiz sunulduğunda ortalama 4–10 hafta içinde sonuçlanmaktadır. Ek-16 teknik raporun incelenmesi, yerinde kontrol süreyi uzatabilir. Beta Mühendislik olarak sürecin etkin takibinde destek sunuyoruz.
Beta Mühendislik ile Güvenli Proje Süreci
Tarımsal amaçlı yapı izin süreci; doğru kapasite hesabı, eksiksiz teknik rapor (Ek-16) hazırlığı ve yapım sırasının kurallara uygun yönetilmesini gerektirmektedir. Yönetmelik ve eklerinde belirtilen tüm yapı türleri (ahır, ağıl, kümes, sera, depo, bağ evi, GES, su ürünleri, arıhane, ipek böceği, solucan gübresi, hara, sundurma, atölye) için mevzuata uygun proje ve raporlamayı sağlıyoruz.
Beta Mühendislik Proje Danışmanlık olarak; Ek-16 proje teknik raporu, toprak koruma projesi, Ek-7/Ek-14/Ek-17 belgelerinin hazırlığı, TAD Portal başvuruları ve Tarım ve Orman İl Müdürlüğü süreçlerinin takibine kadar uçtan uca teknik danışmanlık hizmeti sunuyoruz.