Toprak Koruma Kurulu:
Oluşumu, Görevleri ve
Tarım Dışı Kullanım Süreci
Tarım arazilerinin korunması ve sürdürülebilir kullanımının sağlanması amacıyla kurulan Toprak Koruma Kurulu, tarım dışı arazi kullanım taleplerinin değerlendirildiği en kritik il düzeyi karar organıdır. Bu rehberde Kurulun yasal dayanağını, kimlerden oluştuğunu, görevlerini ve tarım dışı kullanım başvurularında nasıl işlediğini 5403 Sayılı Kanun ve 4 Nisan 2026 tarihli güncel yönetmelik çerçevesinde ele alıyoruz.
Toprak Koruma Kurulu Nedir?
Toprak Koruma Kurulu; tarım arazilerinin korunması, geliştirilmesi ve planlı kullanımının sağlanması amacıyla il düzeyinde oluşturulmuş bir değerlendirme ve danışma organıdır. Yasal dayanağını 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu‘ndan almaktadır.
Kurul; tarım arazilerinin amaç dışı kullanımının önlenmesi, sürdürülebilir arazi yönetiminin sağlanması ve kamu yararı gerektiren durumlarda tarım dışı kullanıma izin verilip verilmeyeceğinin değerlendirilmesi görevlerini üstlenmektedir. Kurul gündemine gelen tarım dışı her kullanım talebi bu Kurulun incelemesinden geçmek zorundadır.
Toprak Koruma Kurulu, tarım arazilerinin korunmasında il düzeyinde en yetkili karar organıdır.
Kurulun oluşumu Madde 10, görevleri Madde 11, çalışma usul ve esasları Madde 12 ile tarım dışı kullanım izin süreci Madde 13 ve 14‘te düzenlenmiştir. Tüm bu maddeler 4 Nisan 2026 tarihli Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik ile güncellenmiştir.
Kurulun Oluşumu — Madde 10
4 Nisan 2026 tarihli yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca Toprak Koruma Kurulu, her ilde valinin başkanlığında en az dokuz üyeden oluşur:
- Vali — Kurul başkanıdır.
- İl Tarım ve Orman Müdürü — Başkan yardımcılığı ve sekretarya görevini yürütür.
- Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ildeki üst düzey temsilcisi (Defterdar).
- İlde plan yapma yetkisine göre; kamu kurum ve kuruluşlarından bir, büyükşehirlerde büyükşehir belediye başkanlığı, diğer illerde mücavir alan sınırı içinde il belediye başkanlığı, mücavir alan sınırı dışında il özel idare temsilciliğinden bir ve üniversitelerin ilgili bölümlerinden bir üye olmak üzere toplam üç üye.
- Planlama ve/veya toprak koruma konularında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarından bir, TOBB veya Türkiye Ziraat Odaları Birliği temsilcisi, TMMOB İl Koordinasyon Kurulu veya Ziraat Mühendisleri Odası temsilcisi olmak üzere vali tarafından belirlenecek toplam üç üye.
Özel durumlarda Kurula dahil edilen temsilciler: Gündemdeki arazi; özel kanunlarla koruma altına alınmış bir alan ise ya da DSİ ve diğer kamu kuruluşlarının proje alanı ilan edilen yerlerinden ise, bu alanlarda uygulama yapan birimin yetkili temsilcisi de Kurula dahil edilir. Kurulun sekretarya hizmetleri il müdürlüğü tarafından yürütülür.
Toprak Koruma Kurulu, Vali başkanlığında ilgili kamu kurumları ve meslek kuruluşlarının katılımıyla toplanır.
Kurulun Görevleri ve Çalışma Esasları — Madde 11 ve 12
Yönetmeliğin 11. maddesi kapsamında Kurulun temel görevleri; 12. maddesi kapsamında ise çalışma usul ve esasları düzenlenmiştir.
- İnceleme ve İzleme: Tarım arazilerinin korunması, geliştirilmesi ve verimli kullanılmasına yönelik inceleme, değerlendirme ve izleme yapmak; olumsuzlukları belirleyerek giderici önlemler almak.
- Tarım Dışı Kullanım Değerlendirmesi: Tarım arazisi üzerinde gerçekleştirilmek istenen tarım dışı faaliyetlere ilişkin başvuruları mevzuat çerçevesinde inceleyerek karara bağlamak.
- Politika ve Öneri Geliştirme: Arazi kullanım planlaması ve toprak koruma konularında il düzeyinde politika önerileri üretmek.
- Koordinasyon: İlgili kamu kurum ve kuruluşları arasında arazi yönetimi konularında koordinasyonu sağlamak.
- Toplantı sıklığı: Kurul, ayda en az bir kez olağan, ihtiyaç halinde olağanüstü toplanır. Gündemde görüşülecek konu olmaması halinde Kurul toplanmaz; bu durum sekretarya tarafından karar defterine işlenir ve il müdürü tarafından onaylanır.
- Bildirim: Üyeler, olağan toplantılarda toplantıya çağrılmadan en az üç gün önce gündem hakkında bilgilendirilir.
- Karar yeter sayısı: Kurulun üye tam sayısıyla toplanması esastır; zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanılabilir. Olumlu karar için en az altı üyenin olumlu oy kullanması gerekir.
- İtiraz: Kurul kararlarına yapılan itirazlar sonucu Bakanlık tarafından hazırlanan rapor veya talebi destekleyici yeni bilgi ve belgenin sunulması halinde kararlar Kurul tarafından yeniden değerlendirilir.
Tarım Dışı Kullanım Süreci — Madde 13 ve 14
Tarım arazilerinin tarım dışı amaçlarla kullanılabilmesi için Toprak Koruma Kurulunun değerlendirme süreci zorunludur. Bu süreç 5403 sayılı Kanunun 13. ve 14. maddeleri çerçevesinde yürütülür.
Madde 13 kapsamında; tarım dışı kullanım talebinde bulunan kişi veya kurumun öncelikle ilgili belediye, il özel idaresi veya sektörel kurum (EPDK, MTA vb.) aracılığıyla Tarım ve Orman İl Müdürlüğü’ne başvurması gerekmektedir. Başvuruyu alan İl Müdürlüğü talepleri değerlendirir; mevzuat gereği kurul gündemine getirilmesi gereken başvuruları Toprak Koruma Kuruluna iletir.
Yatırımcı, projenin türüne göre belediye, il özel idaresi veya EPDK/MTA gibi ilgili kuruma başvurur. Bu kurum talebi Tarım ve Orman İl Müdürlüğü’ne iletir.
Talep üzerine uzman kuruluş tarafından Toprak Koruma Projesi hazırlanır. Proje; arazinin mevcut durumunu, planlanan kullanımı ve alınacak koruma önlemlerini kapsar.
Toprak Koruma Kurulu başvuruyu inceler; gerektiğinde yerinde inceleme yapılır. Kurul kararı bağlayıcı niteliktedir.
Kurul onayının ardından Kamu Yararı Kararı Belgesi alınması şartıyla dosya, ilgili teknik personelin yazacağı üst yazı ile Tarım ve Orman Bakanlığı’na iletilir.
Bakanlık görüşünün olumlu gelmesi durumunda İl Tarım ve Orman Müdürlüğü karar yazısı yazılarak talep izinlendirilir. Olumsuz gelmesi durumunda talep karar yazısı ile reddedilir.
Toprak Koruma Kurulu kararı olmaksızın tarım arazisinde tarım dışı faaliyet başlatmak idari para cezası ve faaliyetin durdurulması yaptırımlarına yol açar. İzin süreci tamamlanmadan sahada hiçbir çalışma yapılmamalıdır.
Başvuruda Dikkat Edilecek Hususlar
- Başvuru yapmadan önce talep konusuna göre gerekli evrakların eksiksiz hazırlanması gerekmektedir.
- Toprak Koruma Projesi, uzman ve yetkili kuruluş tarafından hazırlanmalıdır.
- Başvuru yapılacak kurum, projenin türüne göre doğru belirlenmeli (belediye, il özel idaresi, EPDK vb.) ve yazışmalar bu kurum üzerinden yürütülmelidir.
- Kurul toplantı takvimi önceden takip edilerek başvuru süresi planlanmalıdır.
- Hisseli parsellerde tüm hissedarlardan muvafakatname alınması zorunludur.
- Mevzuat değişikliklerinin takibi, süreç boyunca uyumsuzluk riskini ortadan kaldırır.
Tarım arazilerinde planlanan her türlü dönüşüm, Toprak Koruma Kurulunun denetimine tabidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Toprak Koruma Kurulu kararı olmadan tarım dışı izin alınabilir mi?
Sadece 5403 sayılı Kanun uyarınca tarım arazilerinde tarım dışı kullanım izni; kurul gündemine gelen talepler Toprak Koruma Kurulunun olumlu kararına bağlıdır. Kurul kararı olmaksızın alınan izinler hukuken geçersiz sayılır. Kurul gündemine gelmeyen talepler ise TAD şube teknik personelince karara bağlanır.
Toprak Koruma Projesi zorunlu mudur?
Tarım dışı kullanım başvurularında Toprak Koruma Projesi, teknik personelin talebi doğrultusunda hazırlanır. Genellikle tarım dışı taleplerde proje istenir. Projenin uzman ve yetkili kuruluş tarafından hazırlanması sürecin sorunsuz ilerlemesi açısından kritik önem taşır.
Kurul hangi sıklıkla toplanır?
Toprak Koruma Kurulu, Kanunda verilen görevleri yerine getirmek ve görüşülecek konu olması halinde ayda en az bir kez olağan, ihtiyaç duyulması halinde bir veya daha fazla olağanüstü toplanır. Kurulun gündeminde görüşülecek konu olmaması halinde Kurul toplanmaz; bu durum sekretarya tarafından karar defterine işlenir ve il müdürü tarafından onaylanır.
Kurul kararı olumsuz çıkarsa itiraz edilebilir mi?
Evet. Kurulun kararlarına yapılan itirazlar sonucu Bakanlık tarafından yapılan incelemeye dayalı hazırlanan rapor veya talebi destekleyici nitelikte yeni bilgi ve belgenin sunulması halinde, kararlar Kurul tarafından yeniden değerlendirilir. Beta Mühendislik bu süreçte teknik danışmanlık desteği sunmaktadır.
Kurul karar alabilmesi için kaç üye gerekmektedir?
Kurulun üye tam sayısı ile toplanması esastır. Ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanılabilir. Gündemdeki konular hakkındaki görüşün olumlu sayılması için en az altı üyenin olumlu yönde oy kullanması gerekmektedir.
Beta Mühendislik ile Güvenli Süreç Yönetimi
Toprak Koruma Kurulu süreci; doğru belge hazırlığı, kurumlarla etkin koordinasyon ve güncel mevzuat takibi gerektiren teknik bir süreçtir. Herhangi bir aşamadaki eksiklik başvurunun reddine ya da önemli gecikmelere neden olabilir.
Beta Mühendislik Proje Danışmanlık olarak; Toprak Koruma Projesi hazırlığı, Kurul başvurularının takibi ve tüm idari süreçlerde yatırımcılara uçtan uca teknik danışmanlık hizmeti sunuyoruz.
Bir yanıt yazın